ممنوعات پستی در ایران — چه کالاهایی قابل ارسال نیستند؟ (به‌روزرسانی جدید ۱۴۰۴)

مقدمه

وقتی می‌گوییم «ممنوعات پستی»، منظور کالاها و اقلامی است که طبق قوانین و مقررات، ارسال آن‌ها از طریق سیستم پستی مجاز نیست. این ممنوعیت‌ها معمولاً بر اساس ملاحظات امنیتی، سلامت عمومی، مقررات بین‌المللی و سیاست‌های داخلی کشورها تعیین می‌شوند.

چرا بعضی کالاها را نمی‌توان از طریق پست ارسال کرد؟ چون ممکن است:

• خطرناک باشند (مثلاً قابل اشتعال، منفجره، سمی)
• سلامت عمومی را به خطر بیندازند
• قوانین داخلی کشورها آن‌ها را ممنوع کرده باشند
• موجب تخلف اخلاقی یا قانونی شوند

در ایران، شرکت ملی پست و سایر اپراتورهای پستی موظف‌اند طبق قوانین ملی، مقررات پستی و ضوابط بین‌المللی (مانند مقررات اتحادیه جهانی پست) عمل کنند و نظر به صلاح کشور، برخی اقلام را پذیرفته یا رد کنند. مثلاً سایت رسمی شرکت ملی پست در بخش «ممنوعات پستی» فهرستی از کالاهای غیر قابل ارسال منتشر کرده است. 

همچنین طبق مقررات پست ایران، ارسال کالاهای سلامت‌محور فاقد مجوز از سازمان غذا و دارو ممنوع است. 

فهرست کامل ممنوعات پستی ایران

در زیر دسته‌بندیِ مرسومِ کالاهایی که تحت عنوان کالاهای ممنوعه پست ایران شناخته می‌شوند آمده است.

کالاهای ممنوعه بر اساس قوانین پست جمهوری اسلامی ایران

شرکت ملی پست فهرستی از ممنوعات پستی منتشر کرده که در تمام مرسولات پستی نباید ارسال شوند. این اقلام معمولاً شامل موارد زیر هستند:

• انواع مواد منفجره، قابل اشتعال یا مواد خطرناک
  مانند باروت، فشفشه، گازهای تحت فشار، نفت، رنگ، حلال‌ها، اسپری‌های آتش‌زا و موارد مشابه.
• مواد مخدر، روان‌گردان و داروهای بدون مجوز
  هرگونه مواد مخدر، داروهایی که مصرف آن‌ها مجاز نیست یا فاقد مجوز قانونی هستند.
• اسلحه و مهمات
  ارسال اسلحه (گرم یا سرد)، مهمات، تیغ، چاقوهای بزرگ، نارنجک و اقلام مشابه ممنوع است.
• کالاهای منافی عفت یا غیراخلاقی
  مانند مجلات، فیلم‌ها، سی‌دی‌ها و سایر محتواهایی که از نظر اخلاقی ممنوع اعلام شده‌اند.
• اسناد جعلی، کالاهای سرقتی یا تقلبی
  ارسال هرگونه کالای تقلبی یا غیرقانونی که تجارت آن ممنوع است.
• کالاهای سلامت‌محور فاقد مجوز
  مانند داروهای بدون مجوز، مکمل‌های غیرمجاز، برخی تجهیزات پزشکی بدون تایید. (طبق بخشنامه شرکت ملی پست)
• کالاهای فرهنگی یا مذهبی با محدودیت قانونی
  در برخی موارد، چاپ یا انتشار برخی آثار ممکن است ممنوعیت داشته باشند طبق قوانین ویژه.
• اشیای با ارزش مثل پول نقد، طلا، سنگ‌های قیمتی و اوراق بهادار بی‌نام
  ارسال آن‌ها در مرسولات عادی ممنوع است مگر قوانین خاص آن رعایت شده باشند.
• مواد شیمیایی و اسیدی، مایعات خورنده
  از جمله اسیدها، گازها، محلول‌های شیمیایی که خطر نشت یا انتشار دارند.
• حیوانات زنده (در اغلب موارد)
  ارسال حیوانات زنده معمولاً ممنوع است، مگر در شرایط خاص و با مجوز رسمی و رعایت مقررات.

اقلام خطرناک و اشتعال‌زا

در این دسته، تمرکز بر ممنوعات پستی است که خودشان یا ماهیتشان می‌تواند خطر ایجاد کند:

• باتری‌های لیتیومی، پاوربانک‌ها
  باتری‌های لیتیومی جدا شده یا قابل حمل خطر آتش یا انفجار دارند. بعضی شرکت‌های پستی آن‌ها را قبول نمی‌کنند.
• گازها و سیلندرها
  مانند کپسول‌های گاز، سیلندرهای اکسیژن، کپسول‌های غواصی.
• مواد شیمیایی خورنده
  اسیدها، بازها، حلال‌های قوی.
• مایعات قابل اشتعال یا نشت‌کننده
  رنگ، تینر، الکل، عطرهای بزرگ در ظروف شیشه‌ای ممکن است نشت کنند و سایر بسته‌ها را خراب کنند.
• مواد رادیواکتیو و توکسینی
  ارسال این موارد به شدت ممنوع است به دلیل خطر پرتو یا سمیت.

مواد مخدر، داروهای خاص و مواد شیمیایی

هرگونه موادی که به عنوان داروهای کنترل شده، درمانی یا روان‌گردان تعریف می‌شوند، معمولاً نیاز به مجوز دارند یا کاملاً ممنوع هستند:

• مواد مخدر (سنتی یا صنعتی)
• داروهای ترک اعتیاد
• مکمل‌های ورزشی غیرمجاز
• داروهای جنسی یا کنترل جمعیت بدون اجازه قانونی

کالاهای غیرقانونی و قانونیاتی

• اسلحه، مهمات، قطعات سلاح
• ابزار قمار، وسایل قمار
• اوراق بهادار بی‌نام، اسکناس، پول نقد زیاد
• کالاهای سرقتی، کالاهای جعلی

کالاهای فرهنگی و مذهبی با محدودیت

در بعضی کشورها، اشیایی که با سیاست‌های مذهبی، فرهنگی یا قانونی در تضاد باشند ممنوعیت دارند. ممکن است در ایران بعضی آثار هنری، کتاب‌ها یا نشریات محدود شوند به شرطی که قانون آن را تعیین کرده باشد.

ممنوعات پستی سلامت‌محور و بهداشتی

با گسترش فروش اینترنتی محصولات بهداشتی، آرایشی و دارویی، بسیاری از افراد می‌خواهند بدانند ارسال دارو یا محصولات سلامت‌محور از طریق پست ایران مجاز است یا نه. پاسخ کوتاه این است که ارسال هر نوع دارو یا مکمل بدون مجوز رسمی از سازمان غذا و دارو ممنوع است.
اما جزئیات بیشتری وجود دارد که دانستن آن برای کاربران فروشگاه‌های اینترنتی، داروخانه‌ها و حتی خریداران شخصی اهمیت دارد.

ارسال دارو از طریق پست ایران — چه مواردی مجاز است؟

طبق دستورالعمل شرکت ملی پست و سازمان غذا و دارو، ارسال دارو از طریق پست فقط در شرایط خاص و با مجوز قانونی امکان‌پذیر است.
این شرایط معمولاً شامل موارد زیر می‌شود:

• ارسال دارو توسط داروخانه‌های دارای مجوز رسمی، نه افراد عادی؛
• داشتن نسخه پزشک یا مجوز ارسال از مراکز بهداشتی؛
• رعایت دستورالعمل‌های حمل‌ونقل ایمن دارو (خصوصاً داروهای حساس به دما).

به عنوان مثال، ارسال داروهای کنترل قند خون، آنتی‌بیوتیک‌ها یا داروهای خاص از طریق پست، بدون مجوز، تخلف محسوب می‌شود و در صورت شناسایی، مرسوله ضبط خواهد شد.

⚠️ نکته مهم: حتی اگر دارویی را از خارج کشور برای مصرف شخصی سفارش دهید، بدون تایید وزارت بهداشت ممکن است در گمرک توقیف شود.

ارسال لوازم آرایشی و مکمل‌های غذایی خارجی

در سال‌های اخیر، حجم زیادی از مرسولات پستی شامل لوازم آرایشی خارجی و مکمل‌های غذایی وارداتی بوده است.
اما باید بدانید که ارسال یا واردات این کالاها بدون مجوز از سازمان غذا و دارو ممنوع است.

• لوازم آرایشی و بهداشتی: ارسال محصولاتی مثل کرم، عطر، ادکلن، شامپو، یا سرم‌های پوستی خارجی تنها زمانی مجاز است که برند مورد نظر در فهرست مجاز واردات سازمان غذا و دارو ثبت شده باشد.
• مکمل‌های غذایی و ورزشی: هر نوع پودر پروتئین، مکمل بدنسازی، قرص چربی‌سوز یا مولتی‌ویتامین خارجی که تاییدیه نداشته باشد، در دسته کالاهای سلامت محور و جز ممنوعات پستی قرار می‌گیرد.

💡 اگر صاحب فروشگاه اینترنتی هستید، حتماً پیش از درج کالا در سایت، مجوز وزارت بهداشت یا شماره پروانه ساخت محصول را بررسی کنید.

تجهیزات پزشکی و دستگاه‌های سنجش قند یا فشار خون

ارسال تجهیزات پزشکی از طریق پست در ایران مجاز است، اما نه برای همه اقلام.
طبق قوانین، تنها دستگاه‌ها یا ابزارهایی که نیاز به مجوز ویژه ندارند (مثل دماسنج دیجیتال، ترازو یا تست قند خانگی) قابل ارسال هستند.
اما تجهیزات تخصصی‌تر مثل دستگاه‌های لیزر، ابزارهای جراحی، یا وسایل درمانی پزشکی حرفه‌ای، جزء کالاهای مشمول نظارت ویژه‌اند و فقط با مجوز قابل حمل هستند.

برای مثال:

• ارسال دستگاه سنجش قند خون برندهای تایید شده بلامانع است.
• ارسال نوار تست قند خون یا دستگاه فشار دیجیتال مجاز است.
• ولی ارسال تجهیزات کلینیکی یا درمانی خاص ممنوع است.

📦 در صورت تخلف، مامور پست موظف است مرسوله را بازگرداند و گزارش تخلف ثبت کند.

مقررات سازمان غذا و دارو برای ارسال محصولات سلامت محور

سازمان غذا و دارو، نهادی است که بر واردات، تولید و توزیع کالاهای سلامت‌محور در کشور نظارت دارد.
مطابق آخرین آیین‌نامه‌ها، ارسال پستی هر نوع کالا با ادعای درمان، بهبود یا تقویت بدن، بدون دریافت مجوز کتبی از این سازمان جز ممنوعات پستی و ممنوع است.

این شامل موارد زیر می‌شود:

• داروهای گیاهی و سنتی؛
• مکمل‌های غذایی و دارویی؛
• محصولات آرایشی دارای ترکیبات دارویی؛
• لوازم پزشکی خانگی غیرمجاز.

بنابراین، اگر قصد فروش یا ارسال چنین محصولاتی دارید، باید از وزارت بهداشت مجوز رسمی دریافت کنید و شماره مجوز را روی بسته درج کنید.

تفاوت قوانین پست داخلی و پست بین‌المللی

ارسال مرسولات در سطح بین‌المللی قوانین خاص خود را دارد. حتی اگر کالایی در ایران مجاز باشد، ممکن است در پست هوایی یا در کشورهای مقصد ممنوع باشد.
در این بخش با مهم‌ترین تفاوت‌های مقررات پست داخلی و بین‌المللی آشنا می‌شویم.

فهرست ممنوعات پستی اتحادیه جهانی پست (UPU)

اتحادیه جهانی پست (UPU) نهادی بین‌المللی است که استانداردها و مقررات حمل‌ونقل پستی بین کشورها را مشخص می‌کند.
بر اساس فهرست رسمی UPU، ارسال موارد زیر در سطح بین‌المللی ممنوع است:

• مواد منفجره و آتش‌زا؛
• مواد مخدر و داروهای کنترل‌شده؛
• حیوانات زنده (به‌جز استثناهای خاص)؛
• فلزات گران‌بها، جواهرات با ارزش زیاد، پول نقد؛
• آثار هنری یا اشیای تاریخی دارای مالکیت ملی؛
• مواد رادیواکتیو یا شیمیایی خطرناک.

🌍 هدف از این مقررات، تضمین امنیت مرسولات در پروازها و جلوگیری از حوادث احتمالی است.

کالاهای ممنوعه در پست هوایی و بین‌المللی

در حمل‌ونقل هوایی، مقررات حتی سخت‌گیرانه‌تر هستند. هر کالایی که احتمال انفجار، نشت، یا آسیب به محموله‌های دیگر داشته باشد در دسته‌ی ممنوعات حمل هوایی قرار می‌گیرد.

مواردی مثل:

• باتری لیتیومی (در بعضی خطوط هوایی)
• اسپری‌ها و افشانه‌ها
• مایعات و ژل‌ها در بسته‌بندی غیر استاندارد
• مواد خوراکی فاسد شدنی بدون بسته‌بندی ایمن

اگر قصد ارسال مرسوله به خارج از کشور دارید، قبل از ارسال، باید از طریق پست بین‌الملل یا کارگو فهرست ممنوعات کشور مقصد را نیز بررسی کنید.

محدودیت وزن، ابعاد و نوع بسته برای ارسال خارجی

در پست داخلی معمولاً محدودیت وزنی تا ۳۰ کیلوگرم وجود دارد، اما در پست بین‌المللی بسته به کشور مقصد، نوع سرویس (هوایی یا زمینی) و شرکت پستی، محدودیت وزن بین ۲ تا ۲۰ کیلوگرم در نظر گرفته می‌شود.

ابعاد بسته نیز باید مطابق با استانداردهای اتحادیه جهانی پست باشد:

• حداقل ابعاد: ۹ در ۱۴ سانتی‌متر
• حداکثر ابعاد: ۱.۵ متر برای هر ضلع و مجموع طول + دور ≤ ۳ متر

✈️ بسته‌هایی که از این حدود خارج باشند، پذیرفته نمی‌شوند یا باید از طریق کارگو (حمل بار هوایی) ارسال شوند.

پیامدهای ارسال ممنوعات پستی

ارسال مرسولات پستی یکی از مطمئن‌ترین روش‌های جابه‌جایی کالا در ایران است، اما در صورتی که محتوای بسته شامل کالای ممنوعه پستی باشد، پیامدهای قانونی و عملی جدی در انتظار فرستنده خواهد بود. در این بخش، به‌طور کامل بررسی می‌کنیم که اگر بسته‌ای شامل کالای غیرمجاز باشد، چه اتفاقی می‌افتد و چگونه می‌توان از بروز چنین مشکلاتی پیشگیری کرد.

چه اتفاقی می‌افتد اگر بسته حاوی کالای ممنوعه باشد؟

زمانی که یک مرسوله پستی تحویل گرفته می‌شود، ممکن است در مراحل مختلف از جمله بازرسی اولیه در دفتر پست، اسکن امنیتی یا بررسی گمرکی مورد ارزیابی قرار گیرد.
اگر ماموران تشخیص دهند که بسته شامل کالایی از فهرست ممنوعات پستی ایران است، آن مرسوله بلافاصله متوقف شده و برای بررسی بیشتر به بخش بازرسی پست ارسال می‌شود.

در این مرحله، یکی از سه اتفاق زیر رخ می‌دهد:

1. بازگرداندن بسته به فرستنده در صورتی که کالا خطرناک نباشد و فقط ارسال آن تخلف اداری محسوب شود.
2. ضبط مرسوله توسط شرکت ملی پست یا گمرک در صورت وجود کالاهای غیرقانونی یا حساس (مانند دارو، مواد شیمیایی، سلاح، یا پول نقد).
3. ارجاع پرونده به مراجع قانونی در صورت تخلف عمدی یا ارسال کالاهای غیرمجاز دارای عواقب کیفری.

جریمه یا مسئولیت قانونی فرستنده ممنوعات پستی

بر اساس قوانین ارسال کالا ممنوع، مسئولیت محتوای بسته صرفاً بر عهده‌ی فرستنده است.
>در واقع، زمانی که شما بسته‌ای را تحویل پست می‌دهید، تأیید می‌کنید که مرسوله شامل هیچ کالای غیرمجاز یا خطرناکی نیست.

در صورت کشف کالای ممنوع:

• اگر تخلف غیر عمد باشد (مثلاً ناآگاهی از ممنوعیت)، معمولاً بسته توقیف یا برگشت داده می‌شود.
• اما اگر تخلف عمدی باشد، ممکن است فرستنده به جرم ارسال کالای غیرمجاز یا تهدید امنیت عمومی جریمه یا حتی تحت پیگرد قانونی قرار گیرد.

در برخی موارد، علاوه بر جریمه نقدی، فرد از دسترسی به خدمات پستی خاص (مثل ارسال بین‌المللی یا بیمه مرسوله) برای مدت محدود محروم می‌شود.

⚖️ بر اساس آیین‌نامه شرکت ملی پست، ارسال عمدی کالای غیرمجاز، نوعی جرم ارتباطی محسوب شده و در صورت تکرار، می‌تواند پیگرد قضایی داشته باشد.

نکاتی برای پیشگیری از بروز مشکل

پیشگیری همیشه بهتر از پیگیری است. برای جلوگیری از دردسرهای ناشی از ارسال کالای ممنوع، توصیه می‌شود:

1. قبل از ارسال، لیست ممنوعات پستی را بررسی کنید.
2. اگر در مورد کالایی مطمئن نیستید، از پشتیبانی آنلاین شرکت پست یا سامانه‌های واسط پستی مانند صدر سؤال بپرسید.
3. از بسته‌بندی شفاف و استاندارد استفاده کنید تا نیاز به بازرسی‌های اضافه نباشد.
4. برای کالاهای خاص (مثلاً باتری، دارو، مایع یا عطر)، حتماً نوع سرویس مجاز را انتخاب کنید.

💡 این اقدامات ساده نه‌تنها از تاخیر در ارسال جلوگیری می‌کند، بلکه اعتماد شرکت پستی به شما را نیز افزایش می‌دهد.

جمع بندی

دنیای حمل‌ونقل پستی، دیگر مانند گذشته نیست. امروز، همه چیز دیجیتالی و هوشمند شده است — از ثبت سفارش تا رهگیری آنلاین. اما در کنار تمام این پیشرفت‌ها، آگاهی از قوانین پست ایران و رعایت مقررات ممنوعات پستی همچنان مهم‌ترین اصل است.

اگر به‌عنوان یک فرد یا صاحب کسب‌وکار می‌خواهید بسته‌های خود را بدون دردسر و با اطمینان کامل ارسال کنید، حتماً از سرویس‌های ارسال مطمئن و قانونی مانند صدر استفاده کنید. این سرویس‌ها با رعایت تمام قوانین پستی، امکان ارسال غیرحضوری سریع، امن و قانونی را برای شما فراهم می‌کنند — تا خیالتان از هر نظر راحت باشد.